نخستین نشست تابستانه‌ی مرکز حافظ‌شناسی در سال جدید برگزار شد

نشست حافظانه با عنوان «مقایسه‌ی موسیقایی شعر حافظ و ترجمه‌های انگلیسی آن»

سیصدوبیست‌وپنجمین نشست مرکز حافظ‌شناسی و کرسی پژوهشی حافظ با عنوان «مقایسه‌ی موسیقایی شعر حافظ و ترجمه‌های انگلیسی آن»، در تاریخ ۳۰ تیرماه‌‌ ۱۳۹۸، با همکاری مرکز پژوهش‌‌های زبان و ادب فارسی دانشگاه شیراز،   اداره‌ی کل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس با حضور جمعی از دانشگاهیان و اهالی فرهنگ و هنر فارس، در سالن غزل مجموعه‌ی تالار حافظ برگزار شد.

در این مراسم نخست دکتر فریده پورگیو، مدیر امور بین‌المللی مرکز حافظ‌شناسی و استاد زبان و ادبیات انگلیسی دانشگاه شیراز، ضمن خوش‌آمدگویی به حاضران، به موضوع ترجمه‌ی اشعار حافظ پرداخت. ایشان با بیان این مقدمه که از بین انواع ادبی، ترجمه‌ی شعر، به‌ویژه شعر کلاسیک همیشه چالش‌برانگیز بوده است، به نمونه‌ترجمه‌های ارائه‌‌شده از اشعار حافظ پرداخت و گفت: تاکنون ترجمه‌های بسیاری از اشعار حافظ به زبان‌های گوناگون منتشر شده است و این ترجمه‌ها طیفی از ترجمه‌ی کلمه‌به‌کلمه تا برداشت آزاد را دربرمی‌گیرد. مقاله و پژوهش‌های بسیاری نیز، در سنجش این ترجمه‌ها انجام شده که شامل تصویرسازی، معادل‌سازی واژه‌ها، منظوم یا منثوربودن و… می‌شود. اما بحث درباره‌ی موسیقی کلمات و وزن و قافیه‌ی اشعار ترجمه شده کمتر مطرح شده است که خود موضوعی بایسته است.

این استاد دانشگاه با توصیف نرم‌افزارها و ربات‌های هوشمند مترجم، تاکید کرد: برای دست‌یابی به محتوایی تمیز و دقیق، نیاز به اعتمادکردن به مغز و هوشی انسانی است که علاوه‌بر مهارت، به احساس، تجربه، ادراک و هنر مجهز است. به همین خاطر است که با وجود رشد و شکوفایی فناوری، هنوز هم نمی‌توان ماشین‌های ترجمه را جایگزین انسان‌هایی کرد که شور و شعور را در پیوندی ظریف و دوست‌داشتنی در فهرست ویژگی‌های خود دارند.

وی در ادامه نکاتی را برای بهترشدن ترجمه‌ی شعر حافظ مطرح کرد که از آن جمله می‌توان به این موارد اشاره کرد: درک صحیح از پیام متن، آشنایی با سبک هردو زبان، حفظ لحن نویسنده در متن ترجمه شده، انتخاب معادل درست و دقیق برای واژگان، رعایت علامت نقطه گذاری و نشانه گذاری، انشایی روان و سلیس، توضیح نکات مبهم برای خوانندگان در حاشیه، رساندن مفهوم متن اصلی بدون هیچ دخل و تصرف و انتقال مفاهیم در قالب ساختار دستوری زبان مقصد.

در ادامه‌ی این مراسم آقای پیام درخشان‌فرد، کارشناس ارشد پژوهش هنر و استاد مدعو دانشکده‌ی هنر و معماری دانشگاه شیراز به بُعد هنری و موسیقیایی اشعار حافظ پرداخت. ایشان با بیان این مقدمه که پس از اولین آشنایی انگلیسی‌زبانان با اشعار حافظ در نیمه‌ی دوم قرن هجدهم، بیش از یکصد ترجمه‌ از آن‌ها انجام شده است، اما تنها برخی از مترجمان، اشعار را به نظم ترجمه نموده‌اند، به پژوهش خود در این‌باره (پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد ۱۳۹۴) اشاره کرد و گفت: تحقیق من از نوع میان‌رشته‌ای و توصیفی‌ـ مقایسه‌ای است که هدف از انجام آن، یافتن شیوه‌ای برای برگردان غزل حافظ در قالب شعر انگلیسی بوده است. 

 وی ابتدا به میزان آشنایی حافظ با موسیقی و ساز اشاره کرد و نشان داد که حافظ در این موضوع تبحر خاصی داشته است. سپس ابعاد شکل‌دهنده‌ی موسیقی در شعر فارسی و انگلیسی را به‌طور اجمالی معرفی کرد. ایشان در ادامه به دسته‌بندی غزلیات حافظ بر مبنای فرم و موسیقی (وزن) آن‌ها و نیز پربسامدترین آن‌ها پرداخت و گفت: از آنجایی که عنصر اصلی موسیقی‌ساز در شعر پارسی و انگلیسی ذاتاَ متفاوتند و امکان مقایسه‌ی ادبی این دو وجود ندارد؛ ریتم و نُت‌ موسیقی اشعار، تنها بستر ممکن برای مقایسه این دو ‌مقایسه است. درخشان‌فرد در پایان ریتم غزلیاتی که بیش‌ترین ترجمه را داشتند‌ با ترجمه‌ها مقایسه کرد و میزان نزدیکی و توانایی مترجمان را در انتقال ریتم اشعار نشان داد.

روابط عمومی مرکز حافظ‌شناسی و کرسی پژوهشی حافظ

همچنین ببینید

انتشار بیست‌ودومین دفتر حافظ‌پژوهی

بیست و دومین دفتر حافظ‏‌پژوهی با هدف گسترش و ژرفا بخشیدن به پژوهش‏‌های مربوط به …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *