حافظ در آلمان و گوته در ایران

 

به‌مناسبت دویستمین سالگرد انتشار «دیوان غربی ـ شرقی» گوته، در تاریخ دوم تیرماه ۱۳۹۸ همایشی بین‌المللی در شهر وایمار آلمان برگزار شد که دکتر علی رجایی به نمایندگی از مرکز حافظ شناسی در این همایش حضور داشت.
مشاور مرکز حافظ شناسی در زبان آلمانی و استاد دانشگاه اراک، در این کنفرانس به ارائه حاصل پژوهشی با موضوع «حافظ در آلمان و گوته در ایران» پرداخت.
دکتر رجایی‌ درخصوص لزوم ترجمه‌ آثار شاخص ادبیات کلاسیک جهان، نظیر دیوان گوته، گفت: با وجود تلاش‌های ارزشمندی که به انجام رسیده و هرچند معتقدیم آثار عظیم و شاخص ادبیات کلاسیک و برترین الگوهای ادبیات جهانی، مثل آثار حافظ، گوته، مولانا، شکسپیر و دیگران اصولاً ترجمه‌ناپذیر است، این راهکار مسیر ناگزیری برای رهیافت به اندیشه‌های این بزرگان عرصه ادبیات و فرهنگ جهانی و شناخت این چهره‌های همیشه ماندگار بشریت است.
وی به ترجمه‌های مختلف دیوان گوته در ایران اشاره كرد و گفت: دیوان گوته با آن همه تأثیراتی که بر پهنه وسیع ادبیات در مغرب ‎ زمین و به‌ویژه درمیان شرق‌شناسان غربی داشت، خیلی دیر به سرزمین حافظ رسید. پس از سال‌های بسیار، در سال ۱۳۲۸ برگزیده‌ای از دیوان گوته و آن هم از زبان فرانسه توسط مترجمی به نام «شجاع‌الدین شفا» به فارسی ‎ زبانان ارائه شد. این ترجمه به نثر ساده و بعضاً با توضیحاتی همراه است.


دکتر رجایی افزود: سال‌های متمادی خوانندگان فارسی فقط به این نسخه از اثر گوته بسنده کردند، تا اینکه بالاخره در سال ۱۳۷۹ ترجمه کاملی از دیوان گوته توسط متخصص زبان آلمانی، دکتر کوروش صفوی در ایران منتشر شد. این مترجم در پیشگفتار طولانی خود، ابتدا به شرح‌حال زندگی گوته پرداخته و پس از توضیحاتی درباره علل پیدایش «نهضت غوغا و تلاش» نکات متعددی را در خصوص دیوان گوته به اطلاع علاقه‌مندان رسانده است. نامبرده فقط دیوان و اشعار گوته را ترجمه كرده، نه ملحقات آن را، که خود کتابی توضیحی در زمینه دیوان نگاشته شده توسط شخص گوته است.
مشاور مرکز حافظ‌شناسی در زبان آلمانی ادامه داد: بالاخره در سال ۱۳۸۳ «دیوان غربی ـ شرقی» گوته شاعر شهیر و توانای آلمانی به همراه «اشعار به‌جامانده» از گوته و «تعلیقات» آن در یک جلد توسط استاد دانشگاه کشورمان در حوزه‌ ادبیات آلمانی، دکتر محمود حدادی، به عرصه ترجمه‌های ادبیات جهانی به زبان فارسی راه یافت.
وی ادامه داد: این مترجم حساس و آگاه، اشعار موزون و کلاسیک گوته را نه به شعر معادل کلاسیک و نه به نثر ساده، ولی به‌نوعی همانند اشعار مدرن و دارای آهنگ و ریتم درونی ترجمه کرده است. نکته شایان توجه اینکه، نام‌برده کتاب «یادداشت‌ها و مقالات برای فهم بهتر دیوان غربی ـ شرقی» را نیز در کنار آن ترجمه و منتشر كرده است که با حجم حدود ۲۰۰ صفحه به درک این اثر کمک شایانی می‌كند؛ زیرا با این توضیحات است که متوجه می‌شویم دانسته‌های گوته و عصر او از شعرای پارسی ‎ زبان، ادبیات، تاریخ ادبیات و فرهنگ کهن ایران در آن زمان تا چه میزان بوده است.
وی گفت: امیدواریم که با ترجمه‌های جدید از متون برتر ادبیات جهانی و به‌خصوص از آثار برندگان جوایز نوبل ادبی جهان، که هنوز به فارسی ترجمه نشده‌اند، بتوانیم روز به روز شاهد رشد بیشتر ارتباطات ادبی ـ فرهنگی، توسعه ادبیات تطبیقی و تقویت ساختارهای تعامل و گفت‌وگوی سازنده، مفید و مؤثر در میان بزرگان ادب باشیم، تا مدام بر آثار افتخارآمیز ملت‌هایمان نیز افزوده شود و همانند ادبیات درخشان کلاسیک خود سهمی عمده در تعالی فرهنگ بشری ایفا كنیم.
استاد دانشگاه اراک، به ترجمه‌‌های دیوان حافظ به زبان آلمانی نیز اشاره كرد و گفت: بهترین ترجمه کامل از دیوان حافظ به زبان آلمانی، توسط روزن تسوآیگ شوانآو Rosenzweig-Schwannau مترجم خوش‌‌ذوق و آگاه به ادبیات ایران ارائه شده که به دلایل مختلف ادبی و نیز ویژگی‌های خاص آن، نزدیک‌ترین ترجمه به سبک و محتوای سروده‌های حافظ است. این ترجمه از نظر فرم و محتوی با سمع و نظر خواننده آلمانی هم‌خوانی و هم‌نوایی بهتری دارد و از دیرباز مقبول اکثر ایران‌شناسان، محققین و پژوهشگران آلمانی حافظ قرار گرفته است. این ترجمه تعداد زیادی از غزلیات و اشعار منسوب به حافظ را نیز دربرداشته و براساس نسخه معروف کلکته از حافظ ترجمه و عرضه شده است.
استاد دانشگاه اراک گفت: چاپ جدیدی از این ترجمه در سال ۱۳۹۲ در ایران در اختیار علاقه‌مندان هر دو زبان قرار گرفته است، که با دیوان حافظ تصحیح علامه قزوینی ـ دکتر غنی هم‌خوان شده و کاملاً مطابقت می‌كند و مشکلات غزلیات منتسب نیز در آن برطرف شده‌اند.
دکتر رجایی در ادامه تاکید کرد: در این شرایط حساس جامعه بشری امیدواریم شعرا و اندیشمندان شرقی نیز، همچون علامه اقبال لاهوری، در مقام مراوده با این اثر برآیند و یا نمونه‌های جدیدی در باب اهمیت تعاملات فکری و میان ‎ فرهنگی شرق و غرب ارائه كنند، موضوعی که هرگز کهنه نخواهد شد و در همه قرن‌ها و زمان‌ها قلب‌های عاشق بشریت را جاودانه به هم پیوند خواهد زد. اینگونه نمادها همواره اسناد افتخارآمیز چنین گفت‌وگوهایی بین تمدن‌ها و فرهنگ‌ها است.
گفتنی است در این کنفرانس تعدادی از دانشمندان، شرق‌شناسان، ایران‌شناسان و پژوهشگرانی از کشورهای مختلف جهان حضور داشتند.

همچنین ببینید

سیصد‌وبیست‌وپنجمین نشست مرکز حافظ‌شناسی پایان تیرماه برگزار می‌شود

مرکز حافظ‌شناسی- کرسی پژوهشی حافظ با همکاری اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس و …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *