کاربرد سبک‌شناسی پیکره‌بنیاد در شعر حافظ بررسی شد

نشست مرکز حافظ‌شناسی و کرسی پژوهشی حافظ با عنوان«سبک‌شناسی پیکره‌بنیاد و کاربرد آن در شعر حافظ» در تاریخ ۲۸خردادماه‌ ۱۳۹۸ برگزار شد.

مدیر مرکز حافظ‌شناسی در این نشست ضمن خوش‌آمدگویی به حاضران، گروه زبان‌شناسی و زبان‌های خارجه دانشگاه شیراز را از پیشگامان ایجاد پیکره زبان فارسی دانست.دکتر کاووس حسنلی ضمن تأکید بر اهمیت منابع پایه‌ای همچون پیکره‌های زبانی برای مطالعات مختلف، ایجاد و گسترش پیکره‌های زبانی را همچون سرمایه‌های خام اولیه و معادن عظیمی دانست که نه تنها در تحلیل‌های زبانی ارزشمندند بلکه برای بسیاری از تولیدات زبانی و ادبی نیز کارآمد و گره‌گشا هستند. وی در ادامه افزود: پیکره‌های زبانی امروزه با فناوری‌های جدید که امکان جستجوهای متنوع را می‌دهد، این منابع پایه‌ای و این داده‌های زبانی را بسیار کاربردی‌تر از گذشته کرده‌اند. حال اگر این بانک‌های پیکره‌ای از محدوده‌ی واژگانی فراتر برود و ساختارهای نحوی و حتا کارکردهای هنری را هم فرابگیرد در توصیفات زبانی و در تحلیل‌های اجتماعی زبان هم دستگیر پژوهشگران خواهد بود. به گفته‌ی مدیرمرکز حافظ‌شناسی، با داشتن پیکره کامل زبانی از متون گذشته دیگر برای توصیف و تحلیل رفتارهای حافظ با زبان فارسی نیازی به فیش‌نویسی و صرف وقت بسیار برای گردآوری اطلاعات نخواهیم داشت. چون همه این اطلاعات در همان منابع و بانک‌های پیکره‌های گردآوری شده است.

در ادامه‌ی این مراسم، دکتر امیرسعید مولودی، استاد زبان‌شناسی دانشگاه شیراز، به سبک‌شناسی پیکره‌بنیاد و شیوه‌ی کاربست آن در اشعار حافظ پرداخت. وی با بیان این مقدمه که با ظهور زبان‌شناسی پیکره‌ای در دهۀ ۶۰ غالباً تحلیل‌های دستی جای خود را به تحلیل‌های رایانه‌ای داده‌اند، گفت: تمرکز زبان‌شناسی پیکره‌ای روی روش‌ها و فرایندهای مطالعۀزبان است و این حوزۀ مطالعاتی با مجموعه‌ای از متون الکترونیکی ماشین‌خواندنی به نام پیکره سر و کار دارد. پیکره‌ها دارای انواعی چون خاص، عام، تاریخی، موازی، به‌روزشونده، چندزبانه و زبان‌آموز هستند و نرم‌افزارهای واژه‌نما / واژه‌یاب نمونه‌ای از این ابزارها هستند که امکانات متعددی همچون نمایش واژه در بافت متنی، ارائه‌ی فهرست بسامدی واژه‌های متن، نمایش همایندهای موجود در متن، مشخص‌کردن کلیدواژه‌های متن و ارائۀ خوشه‌های واژگانی را برای کاربران فراهم می‌کنند. بنابراین با داشتن چنین نرم‌افزارهایی می‌توان به مطالعات زبانی کمی و کیفی پرداخت. وی در ادامه افزود: در سبک‌شناسی پیکره‌بنیاد به منظور شناسایی سبک نگارش نویسنده، روش‌های دستی و ماشینی با یکدیگر تلفیق شده، تمامی مؤلفه‌های متن استخراج می شود. ازجمله مواردی که توسط ماشین و به صورت خودکار صورت می‌پذیرد، محاسبۀ همایندها، خوشه‌های واژگانی، فهرست بسامدی واژه‌ها و کلیدواژه‌های متن است. دکتر مولودی ادامه داد: مواردی که عمدتاً به‌صورت دستی و بعضاً به صورت ماشینی و خودکار صورت می‌گیرد نیز شامل برچسب‌زنی صرفی، نحوی و معنایی می‌شود؛ به این معنی که اطلاعات صرفی، نحوی و معنایی تمامی واژه‌های متن توسط انسان یا موتورهای برچسب‌زن خودکار به پیکرۀ متنی اضافه می‌گردد. با در اختیار داشتن داده‌ی برچسب‌خورده در سه سطح گفته‌شده و داشتن یک نرم‌افزار واژه‌نما می‌توان فهرست برچسب‌های صرفی و ساخت‌های نحوی و معنایی متن را به همراه فراوانی وقوعشان در متن شناسایی نمود و به تصویر دقیقی از سبک نویسنده دست یافت.

استاد دانشگاه شیراز تاکید کرد: روش مذکور را می‌توان در مورد هر اثری اعمال کرده و سبک نگارش آن را شناسایی نمود. بنابراین می‌توان این شیوۀ نوین مطالعاتی را بر روی متن الکترونیکی اشعار حافظ نیز به کار بست و سبک نگارش آن را براساس وجوه متعدد ذکرشده مشخص نمود. وی در نهایت، مراحل و ابزارهای لازم برای کاربست  سبک‌شناسی پیکره‌بنیاد بر روی متن الکترونیکی اشعار حافظ را شرح داد.

همچنین ببینید

پیام تسلیت روابط عمومی مرکز حافظ‌شناسی به مناسبت درگذشت استاد خائفی

به نام خداوند لوح و قلم اطلاعیه‌ی مرکز حافظ‌شناسی به‌مناسبت درگذشت استاد پرویز خائفی استاد …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *