نشست بازشناسی کتاب این کیمیای هستی در شیراز برگزار شد

نشست بازشناسی کتاب این کیمیای هستی روز یکشنبه ۲۵ فروردین‌ماه ۱۳۹۸ با حضور جمعی از دانشگاهیان و اهالی فرهنگ و ادب برگزار شد.

این مراسم که سیصدوبیست‌ویکمین نشست از مجموعه برنامه‌های مرکز حافظ‌شناسی بود با پخش مستندی درباره‌ی استاد شفیعی‌کدکنی آغاز شد؛ در ادامه، دکتر کاووس حسن‌لی، مدیر مرکز حافظ‌شناسی به ایراد سخنان خود پرداخت. وی با یادآوری رونمایی کتاب این کیمیای هستی در مراسم افتتاحیه­ی ‌یبیست‌ودومین یادروز حافظ (۲۰ مهرماه ۱۳۹۷) و نبود مجال کافی برای بررسی آن در آن تاریخ، از برنامه­ی مرکز حافظ­شناسی برای تدارک نشستی به این منظور سخن به میان آورد. دکتر حسنلی در ادامه به معرفی اجمالی کتاب پرداخت. او پس از اشاره به پراکندگی نسبی مطالب و تکرار برخی از آن­ها در طول کتاب، بر پاره­ای از مباحث خواندنیِ مطرح­شده در سه مجلد آن انگشت نهاد. مسأله­ی انشانویسی در تحقیقات ادبی، بحث مستور و مست و پیوند آن با اندیشه‌های صوفیانه و اشعری‌گری و اراده‌ی معطوف به آزادی در شعر حافظ از آن جمله اند.  

وی در پایان ضمن قدردانی از همه‌ی حاضران، از استادان ارجمند، جناب آقایان دکتر جعفر مؤید شیرازی ، دکتر نصرالله امامی و خانم دکتر منیژه عبدالهی که دعوت مرکز حافظ­شناسی را برای سخنرانی در این جلسه  پذیرفتند سپاسگزاری کرد و پیام دکتر موید شیرازی را که به دلیل بیماری نتوانستند در مراسم حضور پیدا کنند، به حاضران ابلاغ نمود.

در ادامه‌ی این مراسم، دکتر نصرالله امامی، استاد بازنشسته‌ی رشته­ی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید چمران اهواز، سخنان خود را با گستردگی موضوعی آثار پژوهشی دکتر شفیعی‌ از جمله نقد و تصحیح متون کهن و معاصر، تاریخ‌نگاری ادبی و سبک‌شناسی، عرفان‌پژوهی و … آغاز کرد. وی در ادامه به چاپ‌ پیشین کتاب این کیمیای هستی اشاره کرد که در یک مجلد، به همت ولی‌الله درودیان، در سال ۱۳۷۸ از سوی انتشارات آیدین تبریز منتشر شد؛ اما سزاوار نام و جایگاه استاد شفیعی‌کدکنی، مقبول واقع نشد. دکتر امامی یکی از علل این این موضوع را شیوه­ی  تدوین این اثر دانست که براساس پسند گردآورنده و نه عاملیت و نظر استاد انجام شده بود. افزون بر این، درودیان در بخش فرهنگ­نامه­­ای کتاب، مطالب و شواهدی افزوده که به لحاظ علمی مجاز به انجام آن نبوده است. از همین رو در کتاب یادشده خطاهای متعدد علمی راه یافته است. مضاف بر اینکه همه­ی مقالات استاد در زمینه­ی حافظ در کتاب آورده نشده است.  البته چند سال بعد استاد شفیعی‌کدکنی زیر نظر خود، چاپ جدیدی از این اثر به دست داد که به‌کلی با چاپ پیشین آن متفاوت است.

وی در ادامه به معرفی صورت تازه­ی کتاب این کیمیای هستی در سه مجلد پرداخت. مجلد نخست این اثر به بوطیقا یا شعرشناسی حافظ اختصاص یافته که مجموعه‌ای از مقالات کوتاه و بلند دکتر شفیعی را در این زمینه دربرمی­گیرد. برخی از این مقالات، برگرفته از دیگر آثار استاد و بعضی برای اولین‌بار است که منتشر می‌شود. استاد بازنشسته­ی دانشگاه شهید چمران، سپس به نقد یکی از نکات مطرح­شده در پیشگفتار این مجلد پرداخت و دیدگاه نویسنده را از منظر علم هرمنوتیک نادرست تلقی کرد. سپس از  جلد دوم کتاب سخن به میان آورد و این مجلد را که شامل یادداشت‌های استاد در حوزه‌ی واژگان شعر حافظ (مطالعات فیلولوژیک) است برای درک مفردات و مفاهیم شعر حافظ، مفید و مغتنم شمرد. دکتر امامی جلد دوم را صورت اصلاح­شده­ی کتاب درودیان دانست و مهم­ترین تغییرات آن را نسبت به چاپ پیشین برشمرد؛ به­علاوه، بر این نکته انگشت گذاشت که برخی تعابیر شعری حافظ قابلیت توضیح بیشتری ازسوی نویسنده دارند؛ اما دکتر شفیعی به ذکر جملاتی کلی در آن باب بسنده کرده است. وی در ادامه نگاهی گذرا به برخی موضوعات پراهمیت کتاب داشت که از آن جمله می­توان به «دو صدایی در شعر ایران»، «چندمعنایی در شعر حافظ» و «سبک شعری حافظ» اشاره کرد. دکتر امامی در نهایت، به جلد سوم کتاب پرداخت که شامل درسنامه­ی حافظ­شناسی استاد شفیعی از سال ۱۳۴۹ به بعد در دانشگاه تهران است. این مجلد با همکاری شماری از شاگردان استاد نگاشته شده و از این رو، هر قسمت از آن، شیوه­ی نگارش و نثر ویژه­ی خود را دارد و استاد، تنها نظارتی اجمالی بر این بخش داشته است. دکتر امامی در پایان سخنان خود، کتاب  این کیمیای هستی را یکی از آثار بسیار مهم و مؤثر در حوزه‌ی حافظ‌شناسی خواند و مطالعه‌ی بردبارانه‌ی آن را به همه‌ی دانشجویان و علاقه‌مندان شعر حافظ توصیه کرد.

دکتر منیژه عبداللهی، دانشیار رشته­ی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، دیگر سخنران این نشست بود. وی نخست بر دیدگاه استاد شفیعی‌کدکنی درباره­ی بوطیقای شعر حافظ که بر محور تقدم معانی بر بیان بنا شده، انگشت نهاد و این بوطیقا را بر این سه جلد کتاب این کیمیای هستی نیز حاکم دانست. به دیگر سخن، کتاب حاضر فارغ از رسم و رسوم رایج در تألیف کتاب‌های تحقیقی و پژوهشی، تنها به معنا و مفهوم و محتوا نظر دارد و در پرداخت معانی حافظانه هیچ آدابی و ترتیبی نمی‌جوید. دکتر عبداللهی بر این اساس نتیجه گرفت کسانی که در جست‌وجوی متنی منسجم و تحقیقی در خصوص شعر حافظ هستند، نمی‌توانند خواسته و مطلوب خود را در این کتاب بیابند. وی در عین حال، تأکید کرد کتاب تازه­ی استاد شفیعی کدکنی کام و مراد حافظ‌دوستانی را که می‌خواهند چندی با مضامین، واژه‌ها، ترکیب‌ها و اندیشه‌های حافظ، بی‌واسطه، سرکنند و خاطر خوش دارند، برآورده می‌کند و ذوق ادب‌دوستانی را برمی‌انگیزد که می‌خواهند چندی بی‌مزاحمت سخت‌گیری‌های نوشته‌های رسمی، در فضای شعر حافظ نفسی تازه کنند.

همچنین ببینید

سیصد‌وبیست‌وپنجمین نشست مرکز حافظ‌شناسی پایان تیرماه برگزار می‌شود

مرکز حافظ‌شناسی- کرسی پژوهشی حافظ با همکاری اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس و …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *